TÜBİTAK AR-GE Destek Programları

TÜBİTAK 1501 ve 1507 Ar-Ge destek programlarının temel amacı, Türkiye’de faaliyet gösteren firmaların Ar-Ge ve yenilik kapasitesini artırmak, proje esaslı çalışma kültürünü yerleştirmek ve geliştirilen teknolojilerin ekonomik değere dönüşmesini sağlamaktır. Her iki program da firmaların teknolojik rekabet gücünü artırmayı, Ar-Ge faaliyetlerini sistematik hale getirmeyi ve uzun vadede ticarileşebilir çıktılar üretmesini hedefler. 1507 programı daha çok Ar-Ge yolculuğunun başlangıç aşamasındaki KOBİ’lere odaklanırken, 1501 programı daha olgun, bütçesi ve süresi daha geniş sanayi Ar-Ge projelerine yöneliktir.Sağlık turizmi teşvikleri mevzuatında 30 ülke hedef olarak belirlenmiştir. Bu ülkelere yönelik reklam, tanıtım ve pazarlama, birim kira, fuar katılım ve marka tescil harcamalarına %70 oranında destek verilir.

Bu ülkeler; Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Azerbaycan, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri, Birleşik Krallık, Bulgaristan, Cezayir, Fransa, Gana, Gürcistan, Hollanda, İspanya, İsveç, Kanada, Katar, Kazakistan, Kuveyt, Mısır, Nijerya, Norveç, Özbekistan, Pakistan, Polonya, Romanya, Rusya Federasyonu, Senegal, Sudan, Suudi Arabistan ve Umman

Her iki programa da yalnızca Türkiye’de yerleşik sermaye şirketleri başvurabilir. Başvuru sahibinin limited veya anonim şirket statüsünde olması gerekir. TÜBİTAK 1507 programı KOBİ ölçeğindeki firmalara yöneliktir. TÜBİTAK 1501 programında ise KOBİ veya büyük ölçekli firma ayrımı yapılmaksızın sanayi kuruluşlarının başvuruları kabul edilir. Şahıs şirketleri ve adi ortaklıklar bu programlara başvuramaz.

1507 programı, firmaların Ar-Ge yapma kabiliyetini kazanmasını hedefleyen bir “başlangıç programı”dır ve proje bütçesi ile süresi sınırlıdır. 1501 programı ise daha yüksek bütçeli, daha uzun süreli ve sanayi ölçeğinde etki yaratması beklenen Ar-Ge projelerini destekler. 1507’de bir firmanın en fazla beş projesi desteklenebilirken, 1501’de böyle bir sayı sınırı bulunmaz. Buna karşılık her iki programın değerlendirme mantığı ve izleme süreçleri büyük ölçüde benzerdir.

TÜBİTAK 1501 ve 1507 programları kapsamında sağlanan destekler geri ödemesiz hibe niteliğindedir. Ancak projenin kuruluşun kasıtlı eylemleri veya ağır ihmali nedeniyle yürürlükten kaldırılması durumunda, yapılan tüm ödemeler 6183 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde gecikme faizi uygulanarak geri tahsil edilir. Bu nedenle proje yürütme ve raporlama yükümlülüklerine tam uyum büyük önem taşır.

Her iki program kapsamında da Ar-Ge faaliyetleriyle doğrudan ilişkili olmak kaydıyla; personel giderleri, seyahat giderleri, alet-teçhizat-yazılım ve yayın alımları, malzeme ve sarf giderleri, danışmanlık ve hizmet alımları ile üniversiteler veya Ar-Ge kuruluşlarına yaptırılan Ar-Ge hizmetleri desteklenmektedir. Seri üretime yönelik yatırım niteliği taşıyan harcamalar ise destek kapsamı dışında bırakılmaktadır.

1501 ve 1507 programları; yeni bir ürün geliştirilmesine, mevcut ürün veya süreçlerin teknolojik açıdan iyileştirilmesine, ürün kalitesini artıran veya maliyetleri düşüren yeni teknik çözümlerin geliştirilmesine ve yeni üretim teknolojilerinin ortaya konulmasına yönelik Ar-Ge projelerini destekler. Projenin mutlaka Ar-Ge niteliği taşıması, rutin mühendislik veya üretim faaliyetlerinden ayrışması gerekir.

Evet. TÜBİTAK, dönemsel olarak “Öncelikli Ar-Ge ve Yenilik Konu Başlıkları” yayımlamaktadır. Bu başlıklara giren projeler, hem 1501 hem de 1507 programlarında değerlendirme aşamasında ek puan avantajı elde edebilir. Yeşil büyüme, dijital teknolojiler, yapay zekâ, siber güvenlik ve afet yönetimi gibi alanlar bu kapsamda öne çıkan başlıklardır. Projenin bu alanlarla teknik ve somut şekilde ilişkilendirilmesi, desteklenme ihtimalini artırır.

Her iki program için de başvurular yalnızca elektronik ortamda, TÜBİTAK’ın Proje Değerlendirme ve İzleme Sistemi (PRODİS) üzerinden yapılır. Başvurunun geçerli sayılabilmesi için proje önerisine ilişkin tüm bilgilerin ve eklerin bu sistem üzerinden eksiksiz şekilde girilmesi gerekir. Başvuruların son güne bırakılmaması, teknik ve idari riskleri azaltır.

1501 ve 1507 programlarında proje önerileri üç temel boyutta değerlendirilir. Bunlar; projenin endüstriyel Ar-Ge içeriği ve yenilikçi yönü, proje planının ve kuruluş altyapısının uygunluğu ile proje çıktılarının ekonomik yarara ve ulusal kazanıma dönüşebilirliğidir. Bu üç boyuttan herhangi birinde yetersizlik bulunması, projenin desteklenmemesine yol açabilir.

Başvurusu alınan projeler için TÜBİTAK tarafından alanında uzman hakemler görevlendirilir. Hakemler, proje ekibiyle görüşmek ve kuruluşun teknik altyapısını değerlendirmek üzere yerinde ziyaret veya çevrim içi toplantı gerçekleştirebilir. Hakemlerin hazırladığı değerlendirme raporları esas alınarak nihai destek kararı ilgili teknoloji grubu yürütme yapısı tarafından verilir.

Proje desteklenmeye hak kazandığında, firma ile TÜBİTAK arasında bir destek sözleşmesi imzalanır. Proje süresince firma, altışar aylık dönemler halinde teknik ve mali raporlar sunmakla yükümlüdür. Proje sonunda ise proje sonuç raporu hazırlanır. Bu raporlar üzerinden projenin teknik ilerlemesi ve mali uygunluğu izlenir.

Proje desteklenmeye hak kazandığında, firma ile TÜBİTAK arasında bir destek sözleşmesi imzalanır. Proje süresince firma, altışar aylık dönemler halinde teknik ve mali raporlar sunmakla yükümlüdür. Proje sonunda ise proje sonuç raporu hazırlanır. Bu raporlar üzerinden projenin teknik ilerlemesi ve mali uygunluğu izlenir.

TÜBİTAK 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı, Ar-Ge faaliyetlerine yeni başlayan veya bu alanda sınırlı deneyimi bulunan KOBİ’ler için daha uygun bir programdır. Daha önce TÜBİTAK desteklerinden hiç yararlanmamış, Ar-Ge kültürü henüz kurumsallaşmamış veya ilk defa proje esaslı Ar-Ge yapmayı planlayan firmalar için 1507, kontrollü ve öğretici bir başlangıç sunar. Proje bütçesinin ve süresinin sınırlı olması, firmaların hem teknik hem de idari açıdan süreci daha yönetilebilir bir çerçevede deneyimlemesine imkân tanır. Ayrıca 1507 programı, firmaların ileride 1501 gibi daha kapsamlı desteklere geçişi için önemli bir hazırlık aşaması işlevi görür.

TÜBİTAK 1501 Sanayi Ar-Ge Destek Programı ise Ar-Ge konusunda belirli bir olgunluğa ulaşmış, teknik altyapısı ve proje yönetim kapasitesi daha gelişmiş firmalar için tasarlanmıştır. Daha büyük bütçeli, daha uzun süreli ve sanayi ölçeğinde etki yaratması beklenen projeler bu program kapsamında değerlendirilir. Daha önce 1507 veya benzeri Ar-Ge desteklerini kullanmış, ticarileşme hedefi net olan ve Ar-Ge faaliyetlerini kurumsal yapının bir parçası haline getirmiş firmalar için 1501, doğal bir sonraki adımdır. Ayrıca KOBİ olma şartı bulunmadığı için orta ve büyük ölçekli sanayi kuruluşları da bu programdan yararlanabilir.