Döviz dönüşüm desteği, firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerini banka aracılığıyla TCMB’ye satıp Türk lirasına çevirmesi halinde, çevrilen tutar üzerinden firmaya ayrıca destek ödenmesidir.

TCMB Uygulama Talimatı’nda döviz dönüşüm desteği; yurt dışı kaynaklı dövizlerini Merkez Bankasına satan firmalara TCMB tarafından sağlanan destek olarak tanımlanıyor.

“Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ” çerçevesinde normal oran %2 olarak düzenlenmiş durumda; ancak geçici maddeyle bu oran 1 Mayıs 2026 – 31 Temmuz 2026 tarihleri arasında %3 olarak uygulanıyor.

Yani basit örnekle:

Firma 100.000 USD yurt dışı kaynaklı dövizini banka üzerinden TCMB’ye satar. Bu döviz TL’ye çevrilir. Ayrıca firma, şartları sağlıyorsa TL karşılığının %3’ü kadar döviz dönüşüm desteği alır.

Döviz Dönüşüm Desteğini Kimler Kullanabilir?

Bu destekten genel olarak Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan tüzel kişiliğe sahip firmalar yararlanabilir. Bankalar ve TCMB tarafından belirlenen diğer mali kuruluşlar kapsam dışında tutulmuştur.

Destek kapsamına girebilecek dövizler şunlardır:

İhracat bedeli dövizler, yabancılara yurt içinde sunulan hizmetler karşılığında kazanılan dövizler dahil olmak üzere yurt dışında yerleşiklerden elde edilen dövizler, belirli döviz kazandırıcı hizmet gelirleri ve serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yurt dışına satışlarından elde ettiği döviz gelirleri kapsamda sayılmıştır. Ancak kıymetli maden ihracından kaynaklanan dövizler kapsam dışında bırakılmıştır.

Pratikte şu firmalar açısından anlamlıdır:

İhracatçılar,
Hizmet ihracatı yapan firmalar,
Döviz kazandırıcı hizmet geliri bulunan firmalar,
Serbest bölgede yurt dışına satış yapan firmalar,
Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB) ile ihracat yapan e-ihracat firmaları,
Vergi, Resim ve Harç İstisna Belgesi (VRHİB) kapsamında döviz kazandırıcı hizmet geliri elde eden firmalar.

Ancak döviz kazandırıcı hizmet gelirlerinde önemli bir şart var: Firmanın geçerli bir VRHİB’sinin bulunması ve dövizin bu belgeye konu faaliyetle ilgili faturalardan elde edilmiş olması gerekiyor. Satılacak döviz tutarı da VRHİB’de kayıtlı faaliyet tutarını aşamıyor.

Döviz Dönüşüm Desteği Süreci Nasıl İşler?

Firma, yurt dışı kaynaklı dövizini çalıştığı banka aracılığıyla TCMB’ye satar. TCMB uygulamasında bankalarca TCMB’ye satılabilecek ana döviz cinsleri ABD doları, Euro ve İngiliz sterlini olarak belirlenmiştir; diğer döviz cinsleri banka tarafından bu para birimlerinden birine çevrilerek TCMB’ye satılır.

İşleyiş özetle şöyledir:

Firma dövizin yurt dışı kaynaklı olduğunu belgelemek zorundadır. Bu tespit ve kontroller bankalarca yapılır.
Firma, banka üzerinden dövizini TCMB’ye satar.
Döviz, TCMB’nin ilan ettiği dönüşüm kuru üzerinden TL’ye çevrilir. Dönüşüm kuru, TCMB’nin gün içinde ilan ettiği döviz alış kuru esas alınarak belirlenir.
Firma, 1 ay boyunca döviz alımı yapmamayı taahhüt eder. Bu destek için en kritik şartlardan biri budur.
TL karşılığı ve döviz dönüşüm desteği bankaya aktarılır, banka da firmaya öder.

İhracat bedeli dövizler için gümrük beyannamesi, döviz kazandırıcı hizmet bedelleri için VRHİB ve fatura, serbest bölge satışları için Serbest Bölge İşlem Formu aracı bankaya ibraz edilmeden destekten yararlanılamaz.

ETGB’ye dayalı ihracatta da destekten yararlanmak mümkün. Ancak ETGB sunulan hallerde, ilgili bedellerin satışının 3 ay boyunca tek bir banka aracılığıyla yapılacağına dair yazılı beyan alınması gerekiyor.

Döviz Dönüşüm Desteği Taahhüt Konusu Önemli

Firma destekten yararlanırken esasen şunu söylüyor:

“Bu dövizi TL’ye çeviriyorum, desteği alıyorum ve 1 ay boyunca döviz/kıymetli maden alımı yapmayacağım.”

Bu taahhüt bankaya veriliyor. Banka taahhütnameleri saklıyor ve kontrolleri yapıyor.

Taahhüt süresince firma adına veya hesabına başka kişilerce yapılan döviz alımları da ihlal sayılıyor. Ancak taahhüt tutarının %10’una kadar yapılan döviz alımları, aynı gün en az alınan tutar kadar döviz satışı yapılan işlemler ve TL tarafı olmayan yabancı para arbitraj işlemleri gibi bazı işlemler ihlal kapsamında değerlendirilmiyor.

İhlal halinde destek geri alınır. Geri alınacak tutara, dönüşüm tarihinden ihlal tespit tarihine kadar geçen süre için TCMB’nin en yüksek gecelik borç verme faiz oranı üzerinden faiz eklenir. Ayrıca usulsüz yararlanma veya gerçeğe aykırı beyan halinde firma yeni döviz dönüşüm desteğinden yararlandırılmaz ve TCMB kaynaklı kredi talepleri 3 yıl süreyle kabul edilmez.

Döviz Dönüşüm Desteği Her Firma İçin Uygun Mu?

Hayır. Bu destek özellikle dövizini zaten TL’ye çevirmek isteyen veya kısa vadede döviz alım ihtiyacı bulunmayan firmalar için avantajlıdır.

Ama firma 1 ay içinde ithalat ödemesi, döviz borcu, döviz kredi ödemesi, hammadde alımı veya benzeri nedenle tekrar döviz almak zorundaysa dikkatli olmak gerekir. Çünkü destek tutarı cazip görünse de taahhüt ihlali halinde destek faiziyle geri alınabilir.

Ayrıca, İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler Reeskont Kredisi / Reeskont Finansmanı Uygulama Talimatına göre kredi kullanan firmalara, kredi vadesi boyunca bu madde kapsamında döviz dönüşüm desteği sağlanmaz.

Döviz Dönüşüm Desteği Ne Zamana Kadar Kullanılabilir?

Güncel düzenlemeye göre %3 oranındaki destek 31 Temmuz 2026 tarihine kadar uygulanacaktır. TCMB Uygulama Talimatı’ndaki Geçici Madde 4, 1 Mayıs 2026’dan 31 Temmuz 2026’ya kadar bu desteğin %3 olarak uygulanacağını düzenliyor.

Bu tarih daha önce birkaç kez uzatıldı, dolayısıyla 31 Temmuz 2026 sonrasında devam edip etmeyeceği yeni bir Tebliğ veya TCMB düzenlemesine bağlı olacaktır. Şu an mevcut düzenlemeye göre 31.07.2026’ya kadar %3 destek uygulanmaktadır.

Sonuç

Döviz dönüşüm desteği, ihracatçı ve döviz kazandırıcı faaliyeti olan firmalar için nakit destek etkisi yaratan bir mekanizmadır. Ancak klasik bir hibe gibi düşünülmemelidir.

Esas mantık şudur:

Firma yurt dışı kaynaklı dövizini TCMB’ye satar, TL’ye döner, bunun karşılığında ilave destek alır; fakat 1 ay boyunca döviz/kıymetli maden alımı yapmama taahhüdü altına girer.

Bu nedenle firmaya önerilecek ilk analiz şu olmalı:
Firma bu dövizi TL’ye çevirdikten sonra 1 ay boyunca döviz alımına ihtiyaç duymayacak mı?
Cevap evetse destek değerlendirilebilir. Cevap hayırsa, destekten doğacak fayda ile taahhüt riski birlikte hesaplanmalıdır.

Döviz Dönüşüm Desteği için Nasıl VRHİB Alınır?

VRHİB, yani Vergi Resim Harç İstisnası Belgesi, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı bazı hizmet ve faaliyetlerde; işlem sırasında doğan damga vergisi, harç, BSMV ve benzeri bazı mali yüklerin istisna edilmesini sağlayan Ticaret Bakanlığı belgesidir. Bu bir “nakdi destek” değil, işlem maliyetini azaltan bir istisna mekanizmasıdır. Yani bu sistem, ihracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerde vergi, resim ve harç istisnasına ilişkin bir yapı olarak tanımlanır.

VRHİB Dayanağı nedir?

VRHİB esas olarak şu mevzuata dayanır: 2017/4 sayılı İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Tebliğ

Ancak, “Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ” mekanizması ile karıştırılmasın; o, dövizin TL’ye dönüşümü üzerinden verilen bir destek sistemidir. VRHİB ise döviz kazandırıcı faaliyetlerde vergi, resim ve harç istisnası sağlayan ayrı bir belgedir. Bazı uygulamalarda VRHİB varlığı başka desteklere konu olabilir; ancak VRHİB’in ana dayanağı bu dönüşüm desteği tebliği değil, İhracat: 2017/4 sayılı Tebliğdir.

Kimler VRHİB alabilir?

VRHİB’i herkes alamaz. Belge, 2017/4 sayılı Tebliğ’de sayılan ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetleri üstlenen firmalar için düzenlenir.

Örnek olarak şu faaliyetler gündeme gelebilir:

Yurt dışına yönelik müteahhitlik, mühendislik, müşavirlik, yazılım hizmetleri,
Uluslararası yük ve yolcu taşımacılığı,
Döviz kazandırıcı nitelikte bazı hizmet faaliyetleri,
Kamu ihaleleri veya uluslararası nitelikli projeler kapsamında ihracat sayılan teslim ve hizmetler,
Tebliğ’de sayılan diğer döviz kazandırıcı faaliyetler.

Burada kritik nokta şudur: Faaliyet döviz kazandırıcı nitelikte olsa bile tek başına yeterli değildir; ilgili madde/bent kapsamına oturması ve bunun belgelenmesi gerekir.

VRHİB Nasıl alınır?

VRHİB başvurusu artık fiziki dosya mantığıyla değil, DYS — Destek Yönetim Sistemi üzerinden elektronik ortamda yapılır. Bunun için firmanın veya iş ortaklığının İhracatçı Birliklerine başvurarak DYS’ye kayıt olması gereklidir.

Süreç pratikte şöyle işler:

1. DYS kaydı yapılır.
Firma daha önce DYS’ye kayıtlı değilse, ilgili İhracatçı Birliği üzerinden DYS tanımlama işlemleri tamamlanır. Yetkili kullanıcı tanımlanır.

2. DYS’de VRHİB modülüne girilir.
Ticaret Bakanlığı’nın DYS kılavuzunda, “Vergi Resim ve Harç İstisnası” modülünden Yeni Başvuru yapılacağı ve firmanın yararlanmak istediği madde/bent seçimine göre başvuru oluşturacağı belirtiliyor.

3. Doğru madde/bent seçilir.
Burası başvurunun en kritik kısmıdır. Çünkü belge hangi faaliyet için alınacaksa, o faaliyetin Tebliğ’deki karşılığı doğru seçilmelidir. Yanlış bent seçimi, eksik belge, revize veya ret riskini artırır.

4. Başvuru bilgileri ve proje/faaliyet detayları girilir.
Faaliyetin niteliği, süresi, tutarı, döviz kazandırıcı yönü, varsa sözleşme veya ihale bilgileri sisteme işlenir.

5. Belgeler yüklenir.
Başvuru türüne göre belgeler değişebilir. Uygulamada istenebilecek belgeler arasında ticaret sicil bilgileri, imza yetkileri, güncel bilanço ve gelir tablosu, faaliyet belgesi niteliğindeki belgeler, kapasite raporu, turizm işletme belgesi, seyahat acentesi belgesi, taşımacılık yetki belgeleri, sözleşme, idare yazısı veya işin üstlenildiğini gösteren belgeler bulunabilir.

6. Başvuru Bakanlık incelemesine gönderilir.
Eksik veya revize gereken hususlar varsa DYS üzerinden firmaya bildirilir. Eksiklik tamamlanarak yeniden gönderilir.

7. Belge onaylanırsa DYS’de görünür.
Belge onaylandıktan sonra firma belge kapsamındaki işlemlerde istisna uygulamasından yararlanır. Kılavuza göre onaylanan belgeler DYS’de “Belgelerim” alanından görüntülenebilir; burada fatura girişi, istisna kaydı, hakediş girişi ve belge detay görüntüleme işlemleri yapılabilir.

Belge alındıktan sonra süreç nasıl işler?

Belge alındıktan sonra firma, belge kapsamındaki işlemler için istisnayı kullanır. Örneğin banka işlemleri, sözleşmeler, teminat mektupları, noter/harç işlemleri veya ilgili faaliyet kapsamındaki diğer mali işlemler belgeye bağlanabilir.

Ancak belgeyi almak işin sonu değildir. Süreç boyunca:

İstisna kullanılan işlemler kayıt altına alınır.
Belge kapsamı dışına çıkılmamalıdır.
Tutar, süre, faaliyet veya taraf değişiklikleri varsa revize gerekebilir.
Belge süresi sonunda kapatma yapılmalıdır.
Taahhüt veya faaliyet tevsik edilemezse, istisna edilen vergiler açısından müeyyide riski doğabilir.

VRHİB süreci, yalnızca başvuru ve belge düzenlenmesinden ibaret değildir; revize, iptal, istisna uygulaması ve belge süresi sonunda taahhüt kapatma işlemlerini kapsar.

VRHİB Ne zamana kadar kullanılabilir?

Burada iki ayrı süre var:

Birincisi, mevzuatın yürürlükte olması bakımından:
VRHİB, süreli bir çağrı programı gibi “şu tarihe kadar başvurulabilir” mantığında değildir. Mevzuat yürürlükte olduğu sürece, şartları sağlayan firmalar başvuru yapabilir.

İkincisi, alınan belgenin kullanım süresi bakımından:
Belge, kendi üzerinde yazan süre boyunca kullanılabilir. Sürekli faaliyetlerde azami 24 ay, proje bazlı işlerde ise proje süresi kadar süre verilebilir. Ayrıca bazı hallerde süre kaydırımı, proje bazlı işlerde iş tamamlanıncaya kadar ek süre, hukuki ve mali işlemlerin sonuçlanmasına kadar süre veya mücbir sebep halleri gündeme gelebilir.

Sonuç

VRHİB, döviz kazandırıcı faaliyet yapan firmalara “para ödeyen” bir destek değil; işlem maliyetlerini düşüren bir vergi, resim ve harç istisnası belgesidir. Başvuru DYS üzerinden Ticaret Bakanlığı’na yapılır. Alınabilmesi için faaliyetin 2017/4 sayılı Tebliğ kapsamındaki madde/bentlere oturması gerekir. Belge alındıktan sonra istisna kullanılır, işlemler belgeye kaydedilir ve sürenin sonunda kapatma yapılır.

Bize göre VRHİB başvurusunda en kritik konu “belge alabilir miyiz?” sorusundan önce şudur: Faaliyet hangi madde/bende giriyor ve bu faaliyet hangi belgelerle ispatlanacak?

Bizi takip edin, ilk siz haberdar olun!

En Son Eklenen Yazılar