Hizmet İhracatı Sektörleri İçin 10962 Sayılı Karar Kapsamında Sürdürülebilirlik Programı Destekleri

5 Ağustos 2026

10962 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile hizmet ihracatı destek sistemi yeniden düzenlenmiş ve hizmet ihracatçılarının ekonomik, çevresel, sosyal ve yönetişim boyutlarında dönüşümünü desteklemek üzere müstakil bir Sürdürülebilirlik Programı oluşturulmuştur.

Programın kapsamına sağlık ve spor turizmi, bilişim, fuarcılık, kongre turizmi, gastronomi, konaklama, lojistik, eğitim, finansal teknolojiler ve diğer birçok hizmet sektörü alınmıştır.

Programın Temel Mantığı Nedir?

Sürdürülebilirlik Programı, şirketlerin yalnızca bir sertifika almasını değil;

• mevcut durumunu analiz etmesini,
• sürdürülebilirlik risklerini belirlemesini,
• beş yıllık dönüşüm planı oluşturmasını,
• ölçülebilir performans göstergeleri belirlemesini,
• uzman personel istihdam etmesini,
• gerekli bilgi sistemlerini kurmasını,
• uluslararası standartlara uygun raporlama yapmasını,
• sertifika, akreditasyon ve uluslararası üyelikler kazanmasını

amaçlayan beş yıllık, performans esaslı bir kurumsal dönüşüm programıdır.

Karar kapsamında uygun bulunan giderler başlangıçta %50 oranında, yararlanıcı başına 20 milyon TL’ye kadar ve en fazla beş yıl süreyle desteklenmektedir. Kullanılmayan proje limiti sonraki yıllara taşınmakta ve yeniden değerleme oranı çerçevesinde güncellenmektedir. Bu nedenle 20 milyon TL yıllık değil, projenin toplam üst limitidir.

En önemli husus: Bu program, “Önce harcamayı yap, sonra desteğe başvur” şeklinde işleyen basit bir gider desteği değildir.

Önce şirketin programa kabul edilmesi, ardından yetkilendirilmiş yönetim danışmanlığı şirketiyle sürdürülebilirlik yol haritasının hazırlanması ve Bakanlık tarafından onaylanması gerekir. Yol haritasında eylem olarak bulunmayan faaliyetler, kural olarak desteklenmez. Danışmanlık hizmetlerinde ise hizmet başlamadan önce ayrıca ön onay alınması zorunludur.

Kimler Programa Başvurabilir?

Sürdürülebilirlik Programından yararlanmak isteyen şirketin;

1. Başvuru tarihi itibarıyla en az üç yıl önce kurulmuş olması,
2. Son üç takvim yılının her birinde hizmet ihracatı veya yurt dışı kaynaklı gelir elde etmiş olması,
3. Bu gelirlerin üç yıllık ortalamasının, şirket ve yurt içindeki organik bağlı şirketleriyle birlikte en az 200.000 ABD doları olması,
4. Kararda sayılan hizmet sektörlerinden birinde faaliyet göstermesi

gerekmektedir.

Program Kapsamındaki Sektörler

• Bilişim
• Danışmanlık
• Dijital aracılık
• Eğitim
• Finansal teknolojiler
• Fuarcılık
• Kongre turizmi
• Gastronomi
• Hava yolu yolcu taşımacılığı
• Konaklama
• Kültürel ve kreatif endüstriler
• Lojistik ve taşımacılık
• Sağlık turizmi
• Spor turizmi
• Teknik müşavirlik
• Ulaştırma altyapısı
• Uygunluk değerlendirme

sektörleri program kapsamındadır. Aynı zmaanda;

• Sağlık turizmi aracı kuruluşlarının Uluslararası Sağlık Turizmi Yetki Belgesine sahip ve şirket şeklinde yapılanmış olması,
• Fuar şirketlerinin TOBB yetki belgesine sahip veya Ticaret Bakanlığınca yetkilendirilmiş organizatör olması,
• Kongre turizmi şirketlerinin TÜRSAB üyesi olması,
• Fintek şirketlerinin TCMB tarafından yetkilendirilmiş ödeme veya elektronik para kuruluşu olması,
• Lojistik şirketlerinin ilgili taşıma veya lojistik izin, ruhsat ya da yetki belgesine sahip olması,
• Spor turizmi şirketlerinin A grubu seyahat acentesi veya izinli konaklama tesisi olması

gerekmektedir.

Mevzuatta “danışmanlık” sektörü program kapsamında sayılmış olsa da yönetim danışmanlığı şirketleri ve çevresel sürdürülebilirlik danışmanlığı şirketleri bu destekten yararlanamaz. Danışmanlık sektöründe esas yararlanıcı grubu, diğer koşulları da karşılayan patent ve marka danışmanlığı şirketleri olmaktadır.

Gastronomi işletmesinin, aynı marka altında Türkiye’de en az 5, yurt dışında en az 1 lokanta veya kafeden oluşan zincire sahip olması ve Türk kültürü ile Türk mutfağını temsil etmesi gerekir.

Konaklama sektöründe ise son üç yıllık yabancı ziyaretçi satış hasılatı ortalamasının en az 4 milyon ABD doları olması veya aynı marka altında Türkiye’de en az 10, toplamda en az 15 otelin faaliyette bulunması aranmaktadır.

Program Kapsamında Hangi Giderler Destekleniyor?

Destek unsuru	Desteklenen kapsam	Kritik koşul
Sürdürülebilirlik yol haritası	Mevcut durum, risk ve fırsatlar, paydaş analizi, önceliklendirme, hedefler, KPI’lar ve beş yıllık eylem planı	Yetkili yönetim danışmanlığı şirketi tarafından hazırlanmalı, proje onayından itibaren iki ay içinde sunulmalı
Belge, sertifika ve akreditasyon	Başvuru, doküman inceleme, tetkik, belge kullanım, zorunlu kayıt, gözetim, yenileme, test ve analiz giderleri	Yalnızca Bakanlıkça belirlenen belgeler desteklenir.
Uygulama danışmanlığı	Karbon, su, enerji, atık, iklim riski, sürdürülebilir tedarik, yönetişim, risk, döngüsel ekonomi gibi alanlar	Yol haritasında bulunmalı ve hizmet başlamadan önce ön onay alınmalı
Bilişim danışmanlığı ve yazılım	ERP, EPM, GRC, SCM, insan kaynakları, iş süreçleri ve IoT sistemleri; lisans, veri tabanı, işletim sistemi, bakım ve uyarlama	Genel dijital dönüşüm değil, yol haritasındaki sürdürülebilirlik eylemine hizmet etmeli
Eğitim	KGK onaylı sürdürülebilirlik raporlaması eğitimleri ve Bakanlıkça onaylı ve belirlenmiş eğitim programları	En az %80 katılım ve başarı belgesi gerekir
Uzman istihdamı	Aynı anda en fazla iki yeni sürdürülebilirlik uzmanının brüt ücreti	Proje başladıktan sonra ilk kez istihdam edilmeli; aylık brüt ücret üst sınırı 90.000 TL
Uluslararası kuruluş üyelikleri	Bakanlıkça belirlenen kuruluşlara üyelik giderleri	Yalnızca listede bulunan kuruluşlara üyelikler desteklenir.
Raporlama ve güvence denetimi	Sürdürülebilirlik raporu hazırlanması ve raporun güvence denetimi	Ulusal veya uluslararası standarda uygun rapor ve makul güvence düzeyi gerekir

Yol haritası danışmanlığı için bir defaya mahsus 500.000 TL’lik özel üst sınır bulunmaktadır. Tutarların ödeme hesabında genel destek oranı ve ilgili yıl için geçerli güncel limitler birlikte değerlendirilmelidir.

Desteklenen Danışmanlık Alanları

• Sürdürülebilirlik mevcut durum analizi
• Kurumsal sürdürülebilirlik stratejisi
• Sürdürülebilir iş modeli
• Sürdürülebilir hizmet geliştirme
• Sürdürülebilir satın alma
• Sürdürülebilir tedarik zinciri ve kaynak verimliliği
• Çevresel yönetim sistemi
• Karbonsuzlaşma yol haritası
• Karbon ayak izi
• Su ayak izi
• Enerji danışmanlığı
• Atık yönetimi
• İklim değişikliği ve iklim odaklı riskler
• Kurumsal risk yönetimi ve iç kontrol
• Kurumsal yönetişim
• Döngüsel ekonomi
• Sürdürülebilir bilişim

Bilişim tarafında ise insan kaynakları yönetim sistemleri, iş süreçleri yönetimi, ERP, EPM, IoT, GRC ve tedarik zinciri yönetim sistemleri destek kapsamındaki başlıca sistemlerdir. Ancak yazılımın yalnızca satın alınması yeterli değildir, yazılımın sürdürülebilirlik yol haritasındaki bir eyleme ve performans göstergesine hizmet etmesi gerekir.

Program Sektörlere Göre Nasıl Kullanılmalı?

Programın gider kalemleri büyük ölçüde ortaktır. Farklılık, şirketin faaliyet yapısına göre yol haritasında hangi giderlerin önceliklendirileceğinde ortaya çıkar.

Genel olarak öncelik sırası şöyle kurulmalıdır:

1. Ölçüm ve mevcut durum: Şirket bugün nerede?
2. Risk ve mevzuat uyumu: Hangi çevresel, sosyal ve yönetişim riskleri mevcut?
3. Operasyonel dönüşüm: Enerji, su, atık, karbon, tedarikçi ve iş süreçleri nasıl iyileştirilecek?
4. Kurumsal sistem: Veriler hangi yazılım ve sorumluluk yapısıyla izlenecek?
5. Belgelendirme: Şirketin pazarı açısından gerçekten değerli belge hangisi?
6. Raporlama ve doğrulama: Sonuçlar uluslararası standartlarda nasıl açıklanacak?

Yalnızca belgelendirmeyle başlayan bir proje, şirketin gerçek ihtiyacını karşılamayabilir ve performans değerlendirmesinde zayıf kalabilir.

Sağlık Turizmi Şirketleri Nasıl Yararlanabilir?

Sağlık turizminde tek bir model bulunmamaktadır. Hastane, tıp merkezi, poliklinik, termal tesis, yaşlı bakım kuruluşu ve sağlık turizmi aracı kuruluşunun öncelikleri farklıdır.

A. Hastane, Tıp Merkezi Ve Poliklinikler

1. Mevcut durum ve Sürdürülebilirlik Risk Analizi

• Enerji ve su tüketim noktalarının belirlenmesi
• Tıbbi ve evsel atık süreçlerinin incelenmesi
• Tek kullanımlık ürün tüketiminin analizi
• İlaç ve sarf tedarik zincirinin değerlendirilmesi
• İklim kaynaklı operasyon kesintisi risklerinin belirlenmesi
• Çalışan sağlığı, güvenliği, eşitlik ve yönetişim süreçlerinin değerlendirilmesi

2. Karbon, Enerji, Su ve Atık Danışmanlığı

Sağlık kuruluşlarında enerji yoğun tıbbi cihazlar, iklimlendirme, sterilizasyon, sıcak su ve sürekli çalışan altyapılar önemli kaynak tüketim alanlarıdır. Bu nedenle karbon ayak izi, enerji yönetimi, su ayak izi ve atık yönetimi ilk dönem eylemleri arasında bulunmalıdır.

3. Kurumsal Veri Ve İzleme Sistemi

• Enerji, su ve atık verilerinin tek merkezde toplanması
• Tedarikçi performansının ölçülmesi
• ESG risklerinin GRC sistemi üzerinden izlenmesi
• Hedeflerin EPM veya iş süreçleri yönetimi üzerinden takip edilmesi
• İnsan kaynakları göstergelerinin dijitalleştirilmesi

4. Uzman İstihdamı

Hastane veya sağlık grubu bünyesinde sürdürülebilirlik uzmanı istihdam edilmesi, programın devamlılığı açısından en öncelikli kalemlerden biridir. Çünkü yıllık ilerleme formu, KPI takibi, veri toplama ve bağımsız denetim süreçleri yalnızca dış danışmanla sürdürülebilecek işler değildir.

5. Belgelendirme

Sağlık kuruluşunun yapısına göre:

• ISO 14001
• ISO 50001
• LEED
• BREEAM
• DGNB

önceliklendirilebilir. Sağlıklı yaşam ve esenlik konseptine sahip konaklama veya sağlık tesisi niteliğindeki yapılar için GHA WellHotel Certification da değerlendirilebilir. Belgenin kuruluşun faaliyet ve varlık yapısına uygun olması gerekir. Bakanlıkça desteklenen belgeler arasında yer almayan her sertifika bu program kapsamında desteklenmez.

Sağlık Sektöründe Önemli Bir Ayrım: JCI, TEMOS, ISO 27001 veya genel sağlık kalitesi belgeleri, güncel Bakanlıkça desteklenen belgeler listesinde yer almamaktadır. Bunlar sağlık kuruluşu açısından önemli olabilse de Sürdürülebilirlik Programı belgelendirme kaleminden otomatik olarak desteklenmez. Bu belgeler, Hizmet Sektörleri Atılım Programı kapsamında desteklenmektedir.

B. Sağlık Turizmi Aracı Kuruluşları

Aracı kuruluşun hastane gibi yüksek enerji ve su tüketen bir tesisi bulunmayabilir. Dolayısıyla aracı kuruluşlarda ilk öncelik bina sertifikası olmamalıdır.

Daha isabetli öncelikler şunlardır:

• Hasta seyahat zincirinin karbon etkisinin ölçülmesi
• Hastane, otel, transfer ve çağrı merkezi tedarikçilerinin sürdürülebilirlik kriterleriyle seçilmesi
• Hasta ve refakatçi süreçlerinin dijitalleştirilmesi
• Sürdürülebilir satın alma ve tedarikçi değerlendirme sistemi
• GRC, iş süreçleri ve insan kaynakları sistemleri
• Etik pazarlama ve kurumsal yönetişim politikaları
• Çalışan çeşitliliği, eşitliği ve yabancı hasta erişilebilirliği
• Sürdürülebilirlik raporu ve güvence denetimi

Aracı kuruluşun Uluslararası Sağlık Turizmi Yetki Belgesine sahip olması ve Genelge kapsamında daha önce kapsama alınmış bulunması da önemlidir.

C. Termal, Esenlik ve Uzun Yaşam Tesisleri

Bu tesislerde öncelikler:

• Su tüketimi ve su kaynaklarının korunması
• Isıtma, soğutma ve termal enerji verimliliği
• Atık su ve kimyasal kullanımının yönetimi
• Yerel ve sürdürülebilir tedarik
• Gıda israfının azaltılması
• GHA WellHotel ve uygun bina sertifikaları
• Konaklama, sağlık ve esenlik faaliyetlerinin ortak sürdürülebilirlik raporlaması

olmalıdır.

Sağlık Turizmine Sağlayacağı Temel Fayda: Program sağlık turizmi kuruluşunun sadece “tedavi kalitesi” anlatısından çıkarak, güvenli, ölçülebilir, kaynaklarını verimli kullanan, tedarikçilerini denetleyen ve kurumsal olarak hesap verebilir bir uluslararası hizmet sağlayıcısı haline gelmesine katkı sağlar.

Bilişim Şirketleri Nasıl Yararlanabilir?

Bilişim sektöründe blok zincir, yapay zekâ, siber güvenlik, büyük veri, akıllı şehir, ticari yazılım, gömülü yazılım, dijital oyun, mobil uygulama, iletişim ve bilişim hizmetleri sunan şirketler kapsamda değerlendirilmektedir.

Öncelikli alanlar şunlardır;

1. Sürdürülebilir bilişim

• Yazılımın ve dijital hizmetin enerji tüketiminin ölçülmesi
• Bulut altyapısının ve veri merkezi kullanımının incelenmesi
• Kod, veri saklama ve işlem yüklerinin optimize edilmesi
• Cihaz ve donanım yaşam döngüsünün yönetilmesi
• Elektronik atık politikası
• Uzaktan çalışma ve iş seyahati etkilerinin ölçülmesi

2. Karbon Ayak İzi ve Tedarik Zinciri

Bilişim şirketlerinde doğrudan emisyonlar düşük görünse de bulut sağlayıcılar, veri merkezleri, cihazlar, çalışan ulaşımı ve satın alınan hizmetlerden kaynaklanan dolaylı etkiler önemli olabilir. Bu nedenle özellikle tedarik zinciri ve kapsam 3 niteliğindeki emisyonların belirlenmesi önemlidir.

3. Kurumsal Sistemler

Bilişim şirketlerinde desteklenebilecek en güçlü alanlardan biri yine bilişim danışmanlığıdır:

• GRC
• EPM
• İnsan kaynakları yönetimi
• ERP
• İş süreçleri yönetimi
• Tedarik zinciri sistemleri
• IoT tabanlı kaynak izleme

Ancak şirketin zaten yazılım üreticisi olması, satın aldığı her yazılımın destekleneceği anlamına gelmez. Sistem, onaylı sürdürülebilirlik eylemiyle ilişkilendirilmelidir.

4. Belgelendirme ve Üyelik

Bilişim şirketleri açısından öncelikli olabilecek belgeler:

• B Corp
• ISO 14001
• ISO 50001
• enerji verimli bina kullanılıyorsa LEED, BREEAM veya DGNB

Uluslararası ölçekte ise:

• UN Global Compact
• GRI
• CDP
• WBCSD
• SBTi

gibi yapılar değerlendirilebilir. Üyeliğin şirketin büyüklüğü, müşteri profili ve ihracat pazarları açısından anlamlı olması gerekir. Bakanlıkça desteklenen kuruluşlar dışındaki üyelikler destek kapsamında değildir.

Bilişim sektöründeki önemli sınır: ISO 27001, sızma testi, siber güvenlik yazılımı veya veri koruma danışmanlığı, yalnızca bilişim şirketinin faaliyet konusu olması nedeniyle bu programdan desteklenmez. Bunların sürdürülebilirlik, yönetişim, risk ve uyum eylemiyle doğrudan bağlantısı kurulmalı; ayrıca ilgili giderin Bakanlıkça desteklenebilir olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Fuarcılık Şirketleri Nasıl Yararlanabilir?

Fuarcılık, sürdürülebilirlik programının en güçlü şekilde uygulanabileceği sektörlerden biridir. Çünkü fuarlarda:

• enerji,
• ulaşım,
• stant malzemeleri,
• yiyecek ve içecek,
• atık,
• ziyaretçi hareketliliği,
• konaklama,
• tedarikçi kullanımı

bir arada bulunmaktadır.

Birinci öncelik: ISO 20121

Fuar organizatörleri için Bakanlıkça desteklenen belgeler arasında bulunan ISO 20121 Sürdürülebilir Etkinlik Yönetim Sistemi, en doğrudan ve stratejik belge niteliğindedir.

Bu belgeye hazırlık kapsamında:

• etkinlik sürdürülebilirlik politikası,
• tedarikçi kriterleri,
• atık azaltma planı,
• enerji ve su ölçümü,
• erişilebilirlik,
• yerel tedarik,
• sürdürülebilir stant standartları,
• ziyaretçi ve katılımcı ulaşım ölçümü,
• etkinlik sonrası performans raporu

oluşturulabilir.

Diğer öncelikli kalemler

• Her fuar için karbon ayak izi hesaplanması
• Tekrar kullanılabilir ve modüler stant sistemi
• Halı, plastik, basılı malzeme ve ambalaj atıklarının azaltılması
• Katılımcı ve ziyaretçi ulaşım emisyonlarının ölçülmesi
• Sürdürülebilir tedarikçi değerlendirme sistemi
• Etkinlik verilerinin IoT, ERP, EPM veya iş süreçleri sistemiyle takibi
• Fuar alanı şirkete aitse ISO 50001 ve bina sertifikaları
• Sürdürülebilirlik uzmanı istihdamı

Uluslararası üyelikler

Fuar organizatörleri bakımından:

• UFI Sustainability Working Group
• Net Zero Carbon Events
• Event Industry Council – Centre for Sustainability & Social Impact

gibi yapılar, pazar konumlandırması ve iyi uygulamalara erişim bakımından önceliklendirilebilir. Her kuruluşun ayrıca kendi üyelik şartları bulunmaktadır.

Kongre Turizmi Şirketleri Nasıl Yararlanabilir?

Kongre turizmi şirketlerinde de ISO 20121 önemli olmakla birlikte, şirketlerin çoğu kongre merkezinin veya otelin sahibi değildir. Bu nedenle sürdürülebilirlik stratejisinin “kendi bina performansı” yerine tedarikçi ve organizasyon zinciri üzerine kurulması daha doğrudur.

Öncelikli alanlar

• Otel, kongre merkezi, transfer, catering ve teknik hizmet tedarikçilerinin değerlendirilmesi
• Katılımcı seyahatlerinden kaynaklanan emisyonların hesaplanması
• Dijital davet, kayıt ve dokümantasyon sistemleri
• Basılı materyallerin azaltılması
• Gıda israfının ölçülmesi
• Erişilebilir etkinlik tasarımı
• Yerel tedarikçi kullanımı
• Tekrar kullanılabilir sahne, stant ve yönlendirme malzemeleri
• Kongre bazında sürdürülebilirlik performans raporu
• GRC, iş süreçleri, EPM ve tedarik zinciri sistemleri

Uygun üyelikler

Kongre turizminde:

• Net Zero Carbon Events,
• Event Industry Council,
• uygun olması hâlinde diğer etkinlik sürdürülebilirliği kuruluşları

daha doğal bir uyum sağlayabilir.

Kongre şirketinin TÜRSAB üyesi olması temel yararlanıcı koşullarındandır.

Lojistik ve Taşımacılık Şirketleri Nasıl Yararlanabilir?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından alınmış gerekli izin, ruhsat veya yetki belgesine sahip olan; karayolu, havayolu, denizyolu veya demiryolu taşımacılığı yapan ya da lojistik organizasyonu hizmeti sunan şirketler Sürdürülebilirlik Programından yararlanabilir.

Lojistik sektöründe programın öncelikli kullanım alanları; kurumsal karbon ayak izinin hesaplanması, yakıt ve enerji tüketiminin izlenmesi, rota ve yük optimizasyonu, boş seferlerin azaltılması, depo operasyonlarında enerji verimliliği, ambalaj ve atık yönetimi ile alt taşıyıcıların sürdürülebilirlik performansının ölçülmesidir.

Şirketler ayrıca sürdürülebilir tedarik zinciri danışmanlığı, karbon ve enerji yönetimi, iklim risklerinin belirlenmesi, ERP, GRC, SCM, EPM ve IoT tabanlı izleme sistemleri, çalışan eğitimleri, sürdürülebilirlik uzmanı istihdamı, uygun sertifikaların alınması ve sürdürülebilirlik raporlarının hazırlanması için destek alabilir.

Kendi filosu bulunan şirketlerde yakıt tüketimi, araç doluluk oranı ve sefer verimliliği öne çıkarken; depo ve 3PL işletmelerinde enerji, soğutma, aydınlatma ve atık yönetimi öncelik kazanır. Freight forwarder ve lojistik organizatörlerinde ise alt taşıyıcı seçimi, taşıma modu bazında emisyon hesaplama ve müşterilere karbon verisi sunma süreçleri daha önemli hale gelir.

Program doğrudan araç, depo, forklift veya şarj istasyonu yatırımını karşılamaz. Buna karşılık bu yatırımların ihtiyaç analizini, ölçüm altyapısını, kurumsal yönetim sistemini, belgelendirme ve raporlama süreçlerini destekleyerek lojistik şirketlerinin daha verimli, ölçülebilir ve uluslararası müşteri beklentileriyle uyumlu bir yapıya kavuşmasını sağlar.

Diğer Hizmet Sektörlerinde Öncelikler

Sektör	Öncelikli Destekler
Gastronomi	Gıda israfı, enerji ve su yönetimi, sürdürülebilir satın alma, yerel tedarik, döngüsel ambalaj; Sustainable Restaurant Certificate, Green Generation Restaurant; Sustainable Restaurant Association veya Green Restaurant Association üyelikleri
Konaklama	Enerji, su, çamaşırhane, gıda israfı, kimyasal kullanımı, tedarik zinciri; ISO 14001, ISO 50001, LEED, BREEAM, DGNB, uygun tesislerde Blue Flag veya GHA WellHotel; Sustainable Hospitality Alliance üyeliği
Hava Yolu Yolcu Taşımacılığı	Yakıt ve emisyon verisi, operasyonel verimlilik, yer hizmetleri, atık ve tedarikçi yönetimi; IATA Environmental Assessment ve IATA Fly Net Zero
Ulaştırma Altyapısı ve Havalimanları	İklim dayanıklılığı, enerji, su, altyapı yaşam döngüsü; Airport Carbon Accreditation, Envision, LEED, BREEAM veya DGNB
Lojistik ve Taşımacılık	Filo emisyonları, rota optimizasyonu, yakıt, depo enerjisi, tedarik zinciri sistemi ve IoT; Green Freight/Lean & Green, Green Port, ISO 50001; Smart Freight Centre üyeliği
Kültürel ve Kreatif Endüstriler	Yapım seyahatleri, set enerjisi, malzeme ve dekor yeniden kullanımı, dijital üretim etkisi; Green Film ve Albert
Eğitim	Kampüs enerji ve su yönetimi, çalışan ve öğrenci kapsayıcılığı, müfredatta sürdürülebilirlik, raporlama; PRME üyeliği, bina ve enerji belgeleri
Finansal Teknolojiler	Sürdürülebilir bilişim, bulut ve veri merkezi etkileri, yönetişim, iç kontrol, GRC, insan kaynakları ve raporlama; B Corp, UN Global Compact, GRI veya CDP
Dijital Aracılık	Platform tedarikçileri, sorumlu hizmet politikaları, tüketici güveni, sürdürülebilir bilişim, GRC, insan kaynakları ve performans sistemleri
Spor Turizmi	Sporcu ve ziyaretçi ulaşımı, konaklama, etkinlik atıkları, enerji ve su, tesis yönetimi; ISO 20121 ve uygun tesis belgeleri
Teknik Müşavirlik	Proje yaşam döngüsü, gömülü karbon, iklim dayanıklılığı ve sürdürülebilir altyapı tasarımı; Envision, FIDIC Sustainability Committee ve ASCE-ISI üyelikleri
Uygunluk Değerlendirme	Denetçi seyahatleri, dijital denetim, operasyonel karbon, yönetişim, bağımsızlık ve iç kontrol sistemleri; ISO 14001, ISO 50001, GRC ve raporlama
Patent ve Marka Danışmanlığı	Kendi operasyonlarının karbon ve dijital etkisi, etik pazarlama, insan kaynakları, GRC, iş süreçleri ve sürdürülebilirlik raporlaması

Belge ve üyelik seçimlerinde yalnızca Bakanlığın güncel listeleri esas alınmalıdır.

Program Şirketlere Ne Sağlar?

1. Dönüşüm maliyetinin paylaşılması

Program, hizmet şirketlerinin çoğu zaman bütçe ayırmakta zorlandığı:

• danışmanlık,
• ölçüm,
• yazılım,
• uzman istihdamı,
• sertifikasyon,
• raporlama ve denetim

giderlerinin bir bölümünü kamu desteğiyle hibe olarak karşılar.

2. Kurumsal sürdürülebilirlik altyapısı

Şirketin sürdürülebilirlik çalışmaları kişilere bağlı olmaktan çıkar, görevler, KPI’lar, yazılımlar, raporlama takvimi ve iç kontrol mekanizmalarıyla kurumsallaşır.

3. Yurt dışı müşterilere güven

Uluslararası müşteriler açısından;

• doğrulanabilir çevresel veriler,
• sürdürülebilir tedarik politikası,
• güvence denetimli rapor,
• uluslararası sertifikalar,
• ölçülebilir sosyal ve yönetişim hedefleri

şirketin güvenilirliğini artırabilir. Bunun sözleşme veya ihracat artışını garanti etmediği, fakat uluslararası satın alma süreçlerinde şirketin yeterliliğini güçlendirdiği dikkate alınmalıdır.

4. Operasyonel maliyetlerin kontrolü

Enerji, su, atık, satın alma ve kaynak verimliliği projeleri uzun vadede işletme giderlerinin daha görünür ve yönetilebilir hale gelmesini sağlar.

5. Risklerin erken tespiti

İklim riski, tedarikçi riski, çalışan riski, yönetişim eksikliği ve uluslararası düzenlemelere uyum sorunları önceden belirlenebilir.

6. Şirket içinde uzmanlık oluşması

İki uzman personel desteği, şirketin yalnızca dış danışmana bağımlı kalmasını önler. Sürdürülebilirlik verilerinin toplanması, eylemlerin izlenmesi ve yıllık raporlama kurum içine taşınır.

7. Sürdürülebilirlik markasının kullanılması

Yol haritası Bakanlık tarafından onaylanan yararlanıcı, proje süresince Bakanlığın sürdürülebilirlik markasını kullanabilir. Projeyi başarıyla tamamlayan şirket markayı proje sonrasında da kullanmaya devam edebilir.

Performans Neden Bu Kadar Önemli?

Programda destek oranı sabit değildir.

Yıllık performans değerlendirmesinde:

• yeterli performansta destek oranı %50,
• ilk yetersiz yılda %40,
• sonraki yetersiz yılda %25

olarak uygulanmaktadır. İzleyen yıl da performans yetersiz kalırsa şirket programdan çıkarılır ve kalan süresi için yeniden başvuramaz.

Şirketin her yıl haziran ayı sonuna kadar, önceki yılın KPI gerçekleşmelerini gösteren ve yetkili bağımsız denetim kuruluşu tarafından onaylanmış Sürdürülebilirlik Projesi İlerleme Formunu sunması gerekir. Belgenin sunulmaması hâlinde performans puanı sıfır kabul edilebilir ve yeni destek başvuruları alınmaz.

Bu nedenle yol haritasına:

• ölçülemeyen,
• veri kaynağı bulunmayan,
• şirketin bütçesiyle uyumsuz,
• sorumlusu belirlenmemiş,
• beş yıl içinde gerçekleştirilemeyecek

hedefler yazılması önemli risk yaratır.

Hangi Giderler Programın Odağında Değildir?

Program ağırlıklı olarak bir “yumuşak dönüşüm ve kurumsal kapasite” desteğidir.

Doğrudan destek kalemleri arasında kural olarak;

• güneş enerjisi santrali yatırımı,
• makine ve cihaz satın alınması,
• bina inşaatı veya renovasyonu,
• araç veya filo yatırımı,
• genel reklam ve pazarlama,
• sürdürülebilirlikle ilgisiz yazılım,
• seyahat ve konaklama giderleri

bulunmamaktadır.

Danışmanlık ve belgelendirme süreçlerindeki ulaşım ve konaklama giderleri açıkça destek dışındadır. Fiziksel yatırımlar için yatırım teşvikleri, KOSGEB, TÜBİTAK veya diğer yeşil dönüşüm finansmanları ayrıca değerlendirebilirsiniz.

Ayrıca:

• Proje onayından önce yapılan faaliyet ve ödemeler,
• Yol haritasında bulunmayan giderler,
• Ön onay alınmadan başlatılan danışmanlıklar,
• Bakanlıkça belirlenenler dışındaki sertifikalar,
• Bakanlıkça belirlenenler dışındaki üyelikler,
• Proje öncesinde zaten istihdam edilen personel,
• Aynı gider için başka bir destek programından alınmış destekler

kapsam dışında kalmaktadır.

Önerilen Beş Yıllık Proje Modeli

Hazırlık ve başvuru aşaması

• Sektörel uygunluk ve 200.000 ABD doları koşulunun kontrolü
• Mevcut sertifika ve sistemlerin envanteri
• Ön sürdürülebilirlik olgunluk analizi
• Beş yıllık tahmini bütçe hazırlanması
• Proje onay başvurusu

Birinci yıl: Altyapı ve ölçüm

• Yol haritası
• Mevcut durum analizi
• Karbon, enerji, su ve atık baz ölçümleri
• Sürdürülebilirlik komitesi ve görev tanımları
• Bir veya iki uzman istihdamı
• Eğitimler
• Veri toplama ve KPI altyapısı

İkinci yıl: Operasyonel dönüşüm

• Sürdürülebilir satın alma
• Tedarikçi kriterleri
• Enerji ve kaynak verimliliği
• Atık azaltma
• ERP, GRC, EPM, SCM veya iş süreçleri sistemleri
• İlk sektör sertifikasına hazırlık

Üçüncü yıl: Belgelendirme ve raporlama

• ISO veya sektörel belge
• Sürdürülebilirlik raporu
• Makul güvence denetimi
• Uluslararası kuruluş üyelikleri

Dördüncü yıl: Tedarik zinciri ve uluslararası uyum

• Tedarikçi verilerinin sisteme alınması
• Dolaylı çevresel etkilerin ölçülmesi
• Uluslararası müşteri beklentilerine uyum
• İkinci sertifika veya akreditasyon

Beşinci yıl: Kalıcı sistem ve kapanış

• Beş yıllık KPI değerlendirmesi
• Hedef-gerçekleşme analizi
• Eksik eylemlerin tamamlanması
• Yeni dönem sürdürülebilirlik stratejisi
• Program sonrası yönetişim ve raporlama düzeninin kurulması

Bu sıralama mevzuatın zorunlu yıllık takvimi değil, şirketlerin destek limitini verimli kullanması ve performans kaybı yaşamaması için önerilen proje yaklaşımıdır.

Başvuru Ve Uygulama Süreci

1. Yararlanma koşullarının kontrolü
2. Sürdürülebilirlik Projesi Onay Başvuru Formunun hazırlanması
3. Bakanlık değerlendirmesi
4. Yetkili sürdürülebilirlik programı yönetim danışmanlığı şirketinin seçilmesi
5. Proje onayından itibaren iki ay içinde yol haritasının hazırlanması
6. Yol haritasının Bakanlık onayına sunulması
7. Danışmanlıklar için faaliyet öncesi ön onay alınması
8. Belge, eğitim, istihdam, üyelik ve raporlama faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi
9. Ödeme veya belgenin düzenlenmesi tarihinden itibaren genel olarak altı ay içinde destek başvurusu
10. Her yıl haziran sonuna kadar ilerleme formu ve performans raporlaması
11. Bir sonraki yıla ilişkin yol haritası değişikliklerinin kasım sonuna kadar sunulması

Belgelendirme başvurularında altı aylık süre, belge düzenleme, yenileme veya gözetim tarihinden itibaren başlarken, diğer birçok destek unsurunda ise ödeme belgesi tarihinden başlamaktadır.

Genel Değerlendirme

Sürdürülebilirlik Programı, hizmet ihracatçılarına verilen klasik tanıtım, fuar veya pazarlama desteklerinden farklıdır. Şirketin dış pazarlarda yaptığı harcamayı değil, şirketin kendisini dönüştürme maliyetini desteklemektedir.

Doğru kurgulandığında program:

• sağlık kuruluşunu kaynaklarını ölçen ve raporlayan bir uluslararası hizmet sağlayıcısına,
• bilişim şirketini sürdürülebilir dijital altyapıya sahip bir teknoloji ihracatçısına,
• fuar ve kongre şirketini düşük etkili etkinlikler tasarlayan bir organizatöre,
• otel ve gastronomi şirketini enerji, su, gıda ve tedarik zincirini yöneten bir markaya,
• lojistik şirketini emisyon ve rota verileriyle çalışan bir hizmet sağlayıcısına

dönüştürebilir.

Ancak başarılı proje, çok sayıda sertifika satın alan değil, şirketin ihracat modeliyle bağlantılı, ölçülebilir, bütçelendirilebilir ve beş yıl boyunca takip edilebilir eylemleri doğru sıraya koyan projedir.

---

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)